15 april 2023.

Waarom ik lees en tóch niet rook.

Naarmate de leeftijd vordert, ben nu 76, merk ook ik dat het kortetermijngeheugen wat vaker hapert. Ik bedoel naar de keuken lopen en daar aangekomen niet meer weten wat je daar nou eigenlijk wilde doen. Terug naar de woonkamer en dan ineens schiet het je weer te binnen. Naar ik mij heb laten vertellen is dit bij de ouder wordende mens een vrij veel voorkomend verschijnsel waar meneer Alzheimer niet noodzakelijkerwijs bemoeienis mee hoeft te hebben.

Daarentegen is er met mijn langetermijngeheugen niets mis. Integendeel! Ik heb glasheldere herinneringen aan mijn (vroege) kindertijd. Ik licht er even twee voorbeelden uit. Eerste helft jaren vijftig vorige eeuw:

's Zaterdagmiddags deed mijn vader de wekelijkse boodschappen die mijn moeder daarvóór op een briefje had geschreven. Als ik geen andere kinderdingen te doen had mocht ik met hem mee. Hij tilde mij achter op de bagagedrager van de fiets en we karden richting Schrans.

De Schrans was/is een winkelstraat iets ten zuiden van het centrum van Leeuwarden.Alle noodzakelijke winkelbranches waren er vertegenwoordigd: bakker, slager, groenteboer, kruidenier (supermarkten bestonden toen nog niet in Liwwadden), apotheker, fietsenwinkel, tabakszaak, boekwinkel etc. etc.

Onze eerste stop was, zoals mijn vader dat noemde de 'sigarenboer'. De zaak bevond zich net na de spoorwegovergang (wij noemden de spoorbomen hardnekkig 'spoorhèkken) van de spoorlijn Leeuwarden - Groningen aan de linkerkant van de Schrans. De uitbater heette Veelders. Hij was een al wat oudere man met een snorretje. Hij sprak keurig Nederlands - Hooghaarlemmerdijks noemden we dat, een beetje spottend - wat het vermoeden deed rijzen dat hij niet van Friese of Leeuwarder origine was. Desalniettemin was het een aardige man. Hij was, evenals de meeste van zijn klanten een vurige supporter van v.v. Leeuwarden, de voorloper van het huidige - in degradatienood verkerende - Cambuur. In zijn winkel bevonden zich in mijn herinnering altijd (mannelijke) klanten en de gesprekken gingen voornamelijk over voetbal en dan in het bijzonder over Leeuwarden. Hadden ze gewonnen dan was dat louter het resultaat van de bijzondere kwaliteiten van de (semi-professionele) spelers van het elftal. Bij verlies was de partijdigheid of de gebrekkige spelregelkennis van de scheidsrechter de boosdoener. Mijn vader deed altijd dapper mee en het bleef altijd erg gemoedelijk. Kom daar nu nog eens om! Er stond altijd zo'n 'eeuwig' brandend vlammetje op de toonbank waar desgewenst de sigaret of sigaar mee kon worden geactiveerd. Mijn vader rookte zware shag - Van Nelle voornamelijk - en zo nu en dan veroorloofde hij zich - na overleg met mijn moeder, want er moest toch wel behoedzaam met de centjes worden omgegaan - een doos sigaren. Hofnar, Schimmelpennink, Willem II, Agio zijn een paar merken die ik me herinner. Die vele bezoeken aan de sigarenboer hebben mij echter nooit tot het nemen van ook maar één trekje van een sigaret of sigaar kunnen verleiden. Ik heb altijd een afkeer gehad van rook in je lichaam zuigen om het vervolgens weer uit te blazen. 

Na Veelders brachten we een bezoek aan de leesbibliotheek van Van der Meer. Hij dreef een particuliere uitleenbibliotheek even verderop in de Schrans. Sinds vele jaren is nu in dit pand een Chinees-Indisch restaurant gevestigd, Sin Jah. In de zaak was het altijd schemerig. Ik zie de boeken nog voor me. Elk boek had een zwart kaft met een rood etiket met daarop de naam van de uitlener Van der Meer. Mij vader hield van detectives. Vooral de schrijvers Edward Multon en Edgar Wallace genoten zijn voorkeur. Mijn moeder hield meer van het wat romantische repertoire evenals mijn zuster Thea. Broer Jan was verzot op verhalen die zich in 'Het Wilde Westen' afspeelden. En voor mij zocht pappe dan een jeugdboek uit. Klassiekers Pietje Bell en Dik Trom zijn in mijn geheugen gegrift. Mijn dierbaarste jeugdherinnering is dat mijn vader mij 's zondagsmiddag op schoot nam en dan voorlas uit een boek dat hij voor mij uit had gezocht. Ik hing dan lekker tegen hem aan, hoorde zijn stem, rook zijn geur en voelde me volmaakt gelukkig en veilig, meer dan ooit daarna! 

Zo'n zeventig jaar geleden en nog zo levendig voor de de geest. Hoe gelukkig kan een mens zijn.................